Nieodpłatna pomoc prawna bardziej dostępna – zmiany od 1 stycznia 2026 r.

Od 1 stycznia 2026 r. wchodzą w życie zmiany w systemie nieodpłatnej pomocy prawnej, nieodpłatnego poradnictwa obywatelskiego oraz edukacji prawnej, mające na celu większą dostępność usług prawnych dla osób uprawnionych.

Zdalnie i bez biurokracji

Nowelizacja umożliwia korzystanie z porad prawnych za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość, niezależnie od stanu epidemii. To udogodnienie szczególnie dla osób przebywających za granicą oraz tych z ograniczoną mobilnością. Przy poradach zdalnych wystarczy ustne oświadczenie o braku środków na odpłatną pomoc prawną, co redukuje formalności.

W razie potrzeby osoba uprawniona może zostać wezwana do osobistego stawiennictwa w punkcie pomocy prawnej, np. gdy sprawa wymaga analizy dokumentów lub bezpośredniego kontaktu z prawnikiem.

Kto może korzystać?

Nieodpłatna pomoc prawna przysługuje osobom, które nie mogą ponieść kosztów odpłatnej porady prawnej, w tym osobom prowadzącym jednoosobową działalność gospodarczą niezatrudniającym innych osób w ciągu ostatniego roku. System obejmuje pomoc prawną, poradnictwo obywatelskie i mediację, dostępne w około 1500 punktach w całej Polsce.

Nowe zasady organizacyjne

Dyżury w punktach będą odbywać się przeciętnie 5 dni w tygodniu po co najmniej 4 godziny dziennie, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy. Osoba uprawniona przed uzyskaniem porady składa oświadczenie o niemożności poniesienia kosztów – ustnie przy poradach zdalnych lub pisemnie w punkcie. Oświadczenia są przechowywane w bezpiecznych warunkach przez okres 3–5 lat, w zależności od formy złożenia.

Ustawa przewiduje także wsparcie dla osób ze znaczną niepełnosprawnością ruchową oraz trudnościami w komunikowaniu się – pomoc może być udzielana poza punktem, w miejscu dostosowanym do potrzeb osoby uprawnionej.

Bezpieczne i przejrzyste zasady

Nowe przepisy umożliwiają lepszą kontrolę nad prawidłowością udzielania porad prawnych i świadczenia poradnictwa obywatelskiego, przy zachowaniu przejrzystego i bezpiecznego systemu przetwarzania danych osób korzystających z pomocy.

Ustawa wchodzi w życie z dniem 1 stycznia 2026 r., z wyjątkiem przepisów dotyczących maksymalnego limitu wydatków budżetu państwa, które zaczną obowiązywać dzień po ogłoszeniu ustawy.

(red./Ministerstwo Sprawiedliwości)