Nowe zasady ortografii od 1 stycznia 2026 roku. Rada Języka Polskiego ogłosiła pełny komunikat

Rada Języka Polskiego przy Prezydium Polskiej Akademii Nauk uchwaliła zmiany zasad ortografii języka polskiego. Reforma zacznie obowiązywać 1 stycznia 2026 roku, co zostało oficjalnie ogłoszone w Komunikacie Rady Języka Polskiego z dnia 10 maja 2024 r., wraz ze zmianą z 7 listopada 2025 r.

Jak poinformowano w komunikacie, Rada Języka Polskiego na posiedzeniach w dniach 7 listopada 2022 r., 3 lutego 2023 r. oraz 22 stycznia 2024 r. uchwaliła zmiany zasad ortografii, których wykaz został zawarty w Załączniku nr 1. Zmiany te dotyczą wyłącznie tzw. konwencjonalnych zasad pisowni.

Rada uznała, że wprowadzenie nowych zasad przyniesie korzyści w postaci uproszczenia i ujednolicenia zapisu określonych grup wyrazów i połączeń, eliminacji wyjątków oraz likwidacji przepisów wymagających od piszących zbyt drobiazgowej analizy znaczeniowej tekstu. Według Rady ma to przyczynić się do zmniejszenia liczby błędów językowych oraz umożliwić skupienie się na innych aspektach poprawności tekstu niż ortografia. Jednocześnie podkreślono, że większość zmian była postulowana od wielu lat, jednak z różnych powodów nie uzyskała wcześniej mocy obowiązującej.

Aby umożliwić osobom i instytucjom – w szczególności wydawcom, autorom słowników oraz twórcom programów szkolnych – odpowiednie przygotowanie się do nowych zasad, Rada postanowiła, że reforma zacznie obowiązywać od 1 stycznia 2026 r.

W komunikacie przypomniano, że kompetencje Rady Języka Polskiego do ustalania zasad ortografii i interpunkcji są potwierdzone w art. 31 ust. 1 ustawy z dnia 7 października 1999 r. o języku polskim, a żadna inna instytucja nie posiada takich uprawnień.

Jednocześnie Rada ogłosiła dokument pt. „Zasady pisowni i interpunkcji polskiej”, stanowiący Załącznik nr 2 do komunikatu. Dokument ten zbiera wszystkie przepisy – zarówno dotychczas obowiązujące, jak i uchwalone ostatnio. Z dniem 1 stycznia 2026 r. stanie się on jedynym obowiązującym źródłem zasad ortograficznych i interpunkcyjnych, a dotychczasowe uchwały ortograficzne Rady z lat 1997–2008 oraz inne wcześniejsze dokumenty niezgodne z nowymi zasadami utracą moc.

Rada Języka Polskiego wyraziła przekonanie, że zaplanowane działania doprowadzą do wznowienia ciągłości polskiej kodyfikacji ortograficznej, przerwanej w 1963 roku, co stanowi odpowiedź na postulaty zgłaszane przez różne środowiska, nie tylko językoznawcze.

Załącznik nr 1 do komunikatu zawiera szczegółowy wykaz zmian zasad pisowni polskiej obowiązujących od 1 stycznia 2026 r. Obejmują one m.in.:

pisownię wielką literą nazw mieszkańców miast, dzielnic, osiedli i wsi oraz dopuszczenie wariantywnej pisowni nieoficjalnych nazw etnicznych,

pisownię wielką literą nazw pojedynczych egzemplarzy wyrobów przemysłowych,

rozdzielną pisownię cząstek –bym, –byś, –by, –byśmy, –byście ze spójnikami,

łączną pisownię nie- z imiesłowami odmiennymi,

ujednolicenie zapisu przymiotników tworzonych od nazw osobowych,

zmiany w pisowni członu pół–,

dopuszczenie trzech wariantów zapisu w parach wyrazów równorzędnych,

nowe zasady użycia wielkich liter w nazwach własnych, w tym obiektów przestrzeni publicznej, lokali usługowych i gastronomicznych, nagród, orderów i tytułów honorowych,

zmiany dotyczące pisowni prefiksów oraz cząstek niby– i quasi–,

wprowadzenie jednolitej łącznej pisowni nie– z przymiotnikami i przysłówkami odprzymiotnikowymi we wszystkich stopniach.

W osobnym Komunikacie Rady Języka Polskiego z 7 listopada 2025 r. poinformowano o wycofaniu zmiany dotyczącej wariantywnej pisowni wielowyrazowych nazw geograficznych, w których drugi człon jest rzeczownikiem w mianowniku. Decyzja ta, podjęta 27 października 2025 r., została uzasadniona troską o stabilność pisowni nazw geograficznych, zwłaszcza w obszarach podlegających standaryzacji urzędowej. W związku z tym nadal obowiązują dotychczasowe zasady, zgodnie z którymi wyraz gatunkowy stojący przed nazwą w mianowniku pisany jest małą literą (np. cieśnina Bosfor).

(red.)