Plecaki młodych Warmii i Mazur lżejsze, ale czwartoklasiści wciąż dźwigają za dużo
Raport Państwowej Inspekcji Sanitarnej województwa warmińsko-mazurskiego za 2025 rok pokazuje, że szkolne tornistry uczniów stają się lżejsze. Odsetek dzieci noszących plecaki przekraczające 15% masy ciała spadł do 10,6%, co jest najlepszym wynikiem od 2018 roku. Dla porównania w 2024 roku przeciążonych tornistrów było 12%.
Najcięższe plecaki nadal występują wśród uczniów klas czwartych – w tej grupie co piąte dziecko dźwiga zbyt dużo. Wśród rekordowych przypadków w badaniu znalazł się ósmoklasista, którego tornister ważył 11,2 kg, oraz pierwszoklasista, którego plecak stanowił aż 31,8% jego masy ciała. Najlżejsze tornistry ważyły zaledwie 0,5 kg, a najniższy procentowy stosunek wagi plecaka do masy ciała wyniósł 0,9%.
Badanie objęło 45 szkół podstawowych (22 miejskie i 23 wiejskie) oraz 11 463 uczniów (5630 dziewcząt i 5833 chłopców) z 675 oddziałów. W szkołach miejskich znalazło się 8659 uczniów, natomiast w wiejskich – 2804. Dysproporcja wynikała z mniejszej liczebności oddziałów w szkołach wiejskich.
Przyczyny przeciążenia tornistrów są różnorodne: oprócz niezbędnych przyborów szkolnych, w plecakach uczniów często znajdują się dodatkowe piórniki, gry, zabawki i albumy, niepotrzebne w danym dniu podręczniki i zeszyty, pełne bidony czy buty na zmianę. Również konstrukcja plecaków – ciężkie stelaże i usztywnienia – może znacząco podnosić wagę nawet pustego tornistra.
Podział przeciążonych tornistrów według płci i wieku:
Dziewczęta: 11,6% z przeciążonym plecakiem (652 osoby)
Chłopcy: 9,7% (567 osób)
Największe obciążenia w klasach młodszych: klasy 1–4, z czwartoklasistami na szczycie (19,8%).
Najlepiej wypadli ósmoklasiści – tylko 1,5% z nich miało zbyt ciężki plecak.
Analiza wagi plecaków w podziale na klasy pokazuje zróżnicowanie: w klasach 1–3 odsetek przeciążonych tornistrów wzrósł nieznacznie względem 2024 roku (klasa 1: +3,6%, klasa 2: +2,5%, klasa 3: +1,4%), natomiast w klasach starszych nastąpiła poprawa (klasa 5: -5,4%, klasa 6: -3,3%, klasa 7: -0,9%, klasa 8: -0,9%).
Wytyczne Sanepidu i Głównego Inspektora Sanitarnego podkreślają znaczenie prawidłowego doboru tornistra oraz ergonomii: plecak powinien być noszony na obu ramionach, posiadać usztywnioną ściankę przylegającą do pleców, symetrycznie rozłożone przegródki, szerokie i regulowane szelki oraz zapięcie piersiowe. Cięższe przedmioty należy umieszczać na dnie, lżejsze wyżej. Dyrektorzy szkół mają obowiązek zapewnienia miejsca na pozostawienie części przyborów i podręczników.
Skutki noszenia przeciążonych plecaków są poważne: wymusza nienaturalną pozycję ciała, ogranicza ruchomość klatki piersiowej, utrudnia oddychanie, zwiększa nacisk na krążki międzykręgowe, a w dłuższej perspektywie może prowadzić do trwałych wad postawy i bólów pleców.
Państwowa Inspekcja Sanitarna kontynuuje działania edukacyjne w szkołach, prowadzi stoiska informacyjne, rozdaje materiały edukacyjne i przeprowadza kontrole sanitarne – w 2025 roku odbyło się 354 kontroli. Edukacja obejmuje zarówno uczniów, jak i rodziców oraz kadrę pedagogiczną, promując prawidłowe nawyki dotyczące doboru plecaków i redukcji ich ciężaru.
Eksperci podkreślają, że waga plecaka to tylko jeden element profilaktyki wad postawy. Równie ważne są: ergonomia mebli szkolnych, właściwa dieta wspierająca rozwój układu kostno-mięśniowego oraz odpowiednia dawka ruchu, najlepiej na świeżym powietrzu.
Podsumowując, choć wyniki badania napawają optymizmem i pokazują spadek przeciążenia plecaków do najlepszego poziomu od siedmiu lat, wciąż konieczne jest dalsze edukowanie uczniów, rodziców i nauczycieli oraz monitorowanie obciążenia tornistrów w szkołach.
(red.)
